هم گسيخته خواهد شد . از هر جهت ، اين مسئله معلوم است و چون بىقرارى جمهور ، متّصل در تزايد است ، از وضع زندگانى و گذران خود ، به‌طورى كه بايد و شايد رضايت ندارند ، عزم خود را جزم كرده‌اند كه به هر وسيله‌اى كه ممكن باشد ، به چيزهاى بهتر دست‌اندازى نمايند ؛ حتى در صورت لزوم خرج از كيسهء همسايه ، و هم‌خاكشان هم باشد . اظهر من الشمس است كه « هندوستان » محتاج است در اين نكات « اطمينان كلّى » حاصل نمايد ، مخصوصا از آن اشخاصى كه « قابليت » و « استعداد » نصيحت گفتن و پند دادن را داشته باشد ، بناء على هذا ، « 1 » چند ماهى در « فرنگستان » به سر بردن ، اميد [ به ] گل مراد چيدن است نه فقط براى فايدهء ذاتى ، بلكه چون به درخت گل رسم ، دامنى براى هديهء هموطنان خود پر از گل كنم . اگر سؤال كنند ، ترقى روزافزون « غربيّين » بهتر است يا قناعت « شرقيّين » ، مىگويم اولى براى « عالم » خوب است و ثانوى براى وجود « بنى آدم » . و نيز ارادهء من اين است كه قبل از مراجعت به ملك خود ، در « اقيانوس آتلانتيك » « 2 » سفر نموده ، آن مملكت « جمهور وسيع » را كه « ينگى دنيا » « 3 » باشد ، ببينم ؛ چه ، گويا ترقى روزبه‌روز آن قطعه [ از ] عالم ، سبب بىقرارى دائمى اهل « فرنگ » شده باشد ، و چون آن عالم منتها غربى نقطهء كرهء ارض واقع شده ، به قاعده بايد براى « شرقيّين » ، خالى از « فايده » و « علم » نباشد . به نظر مىآيد كه اين ترقّى كثير ، در اين زمان قليل ، كلّيتا نبايد عارى از انبساط قوهء عقليّه توأم خواهد بود . اميد دارم تمام اين چيزها را در ضمن مسافرت ببينم . ان شاء الله تعالى .

--> ( 1 ) . بنابراين ، بناء عليه . بناء على ذلك . ( 2 ) . آتلانتيك ( Atlantiqe ) يا آتلانتيس . اقيانوس اطلس . ( 3 ) . از ينگى ( Yengi ) تركى به معنى نو + دنيا ، نامى است كه ترك‌ها به امريكا مىدهند و معنى آن « جهان نو » يا قارهء جديد است . معمولا به كشور ايالات متحده آمريكا اطلاق مىگردد .